wat is preken?

Wie doet wat?

 aan mij 9a9ba

Handelingen 16: 4  En een zekere vrouw, van wie de naam Lydia was, een purperverkoopster uit de stad Thyatira, die God diende, luisterde naar ons. En de Heere opende haar hart, zodat zij acht gaf op wat door Paulus gesproken werd.

De Heer opende het hart van Lydia.

Iets om over na te denken.

Ze luisterde naar ‘ons’, maar de Heer opende haar hart.

De boodschap werd gebracht door Paulus, maar als God niet het hart geopend had, was de boodschap vruchteloos gebleven.

Dit maakt een prediker nederig ten opzichte van zijn eigen werk.

Hij moet zwoegen, zich inspannen, tobben, zich afmatten (Dat zit allemaal in het woord arbeiden in 1 Timotheüs 5:17).

En tegelijk: al het zwoegen, inspannen, tobben en afmatten heeft geen enkel effect als God de harten niet opent. We blijven afhankelijk van het werk van God.

Dat was ook het geval bij Lydia. Paulus deed zijn best. God opende het hart. Toen pas bleek zijn boodschap effect te hebben.

Is het een preek?

 stop preken 9331a

Soms hoor je een preek die duidelijk enthousiasme losmaakt bij zijn toehoorders. Ze voelen zich prettig, gesteund, bemoedigd. Maar was het ook een preek? Legde de spreker uit wat de Bijbel zegt? Verklaarde hij de Schrift, of nam hij de tekst en hing daar zijn eigen verhaal aan op?

Een preek die niet over Jezus gaat, mag dus de naam preek niet hebben. Dat is een belangrijk punt. Een goede preek heeft Christus centraal staan en laat de Bijbel spreken.

Een volledig fictief voorbeeld: een spreker houdt een toespraak over geloof. Hij begint met enkele anekdotes uit zijn eigen leven, slaat na een kwartier zijn Bijbel open en leest een tekst, waar hij in zijn toespraak verder niet meer op terugkomt. Hij benadrukt de kracht van het geloof en roept op om ons geloof te vergoten: met geloof kunnen we immers alles. Als je geloof hebt, kun je zelfs bergen verzetten. Hij eindigt met een aantal wonderbaarlijke gebeurtenissen van geloofshelden en vraagt mensen die meer geloof willen hebben hun hand op te steken, waarna de spreker voor hen bidt.

Uiteraard kun je aan de hand van dit beknopte verhaal geen al te vergaande conclusies trekken. Maar het lijkt me genoeg om de maatlat aan te leggen:

  1. heeft de spreker Christus verkondigd?
  2. heeft de spreker de Schrift laten spreken?

Het heeft er de schijn van dat de spreker geloof verkondigd heeft. Maar geloof op zichzelf is in feite een lege huls. Geloof heeft pas betekenis als het zich richt op Christus!

Dat de spreker een tekst leest, waar hij niet meer op terugkomt, doet vermoeden dat de hij hier zijn eigen verhaal houdt, zonder samen met zijn gehoor te zoeken naar wat de Schrift zegt.

Conclusie: geen preek.

Wat wel? Geen idee.

Handelingen 8:35 En Filippus deed zijn mond open en, uitgaande van dat Schriftwoord, verkondigde hij hem Jezus.

Preekkunst?

reddingsboei

Onlangs kwam im het woord ‘preekkunst’ tegen.

Vreemd woord.

Kunst gaat over vormgeving, schoonheid.

Nu is het evangelie van grote schoonheid, maar is het verkondigen ervan ‘kunst’?

In de eerste plaats is het evangelie een boodschap van redding. Bij reddingsoperaties speelt het element van artisticiteit niet mee. Het zou te gek zijn: “Ik had hem kunnen redden, maar het ging helaas niet mooi genoeg."

Redden is een rauwe bezigheid. Het gaat over leven en dood.

Redden mag geen kunst worden.

Preken is dat dus ook niet.

 

Romeinen 1:16 Voor dit evangelie schaam ik mij niet. Het is een goddelijke kracht tot redding van ieder die erin gelooft, allereerst de Joden, maar ook de Grieken. (Willibrordvertaling)

Doelgroepen?

doelgroepen

Predikers doen het niet snel goed. Enkele klachten:

  • Er wordt te weinig gepreekt voor singles.
  • Er wordt te weinig gepreekt voor gehuwden.
  • Er wordt te weinig gepreekt voor hoogopgeleiden.
  • Er wordt te weinig gepreekt voor laagopgeleiden.
  • Er wordt te weinig gepreekt voor werkenden.
  • Er wordt te weinig gepreekt voor werkzoekenden.
  • Er wordt te weinig gepreekt voor jongeren.
  • Er wordt te weinig gepreekt voor ouderen.
  • Er wordt te weinig gepreekt voor gehandicapten.
  • Er wordt te weinig gepreekt voor gezonde mensen.
  • Te weinig voor muziekliefhebbers en te weinig voor muziekhaters.
  • Te weinig voor werkgevers en te weinig voor werknemers.
  • Te weinig voor rijken en te weinig voor armen.

Tal van doelgroepen menen niet bediend te worden in de prediking.: “We zijn een vergeten groep. We hangen er maar een beetje bij…”
Hoe deden ze dat in de eerste eeuw, met al die verschillende groepen die bediend moesten worden met de bevrijdende boodschap?
Wat hadden ze ook alweer?

  • Griek
  • Jood
  • Besneden
  • Onbesneden
  • Barbaar
  • Skyth
  • Slaaf
  • Vrije

Nogal uiteenlopende clubjes, mogen we vaststellen. Toch één gemeente: ze hadden allemaal dezelfde Christus nodig…
 

Wordt het niet eens tijd Hem volop te verkondigen? 

Voor de singles, de gehuwden, de hoog- en laagopgeleiden, de werkenden en werkzoekenden, de jongeren en de ouderen, gehandicapten en gezonden, de muziekliefhebbers en muziekhaters, voor werknemers, werkgevers, rijken en armen?

Kolossenzen 3:11 waarbij geen onderscheid is tussen Griek en Jood, besneden of onbesneden, barbaar en Skyth, slaaf en vrije, maar alles en in allen is Christus.

 

Gevraagd?

gevraagd

In mijn archief bewaar ik curieuze advertentie. Een gemeente ergens in den lande zoekt een nieuwe predikant. De sollicitant moet over een veelheid aan kwaliteiten beschikken. Hij is zowel inspirator als bruggenbouwer, maar ook een sterke en tegelijk flexibele persoonlijkheid.

Kortom: een type waar Philips achteraan jaagt voor zijn raad van bestuur.

Niet gevraagd in de advertentie: de predikant moet goed kunnen preken.

Zou zo'n advertentie eigenlijk niet omgekeerd  moeten zijn? De predikant mag heel veel niet kunnen, als hij maar een goede prediker is.

De gemeente van Christus wordt niet geleid door managementtechnieken, of door bruggenbouwers. De gemeente wordt in de eerste plaats aangestuurd door het Woord.

1 Timotheüs 5:17 De oudsten, die goede leiding geven, komt dubbel eerbewijs toe, vooral hun, die zich belasten met prediking en onderricht. 

Conclusie: prediking en onderricht = leiding geven.

Relevant?

relevant

Prediking is geen spel, zoals biljarten. Je geeft de bal een tikje en het is aardig om te zien wat er vervolgens gebeurt. Het is ook geen filosoferen. Prediking is belangrijk voor het leven van alledag. Heeft te maken hebben met de problemen van het hier en nu. Prediking moet relevant zijn.

 

Iedere preek stelt Christus centraal. Een preek is een ontmoeting met Hem. Hem verkondigen wij! Het is interessant te zien dat veel  problemen in het dagelijks leven in het Nieuwe Testament verbonden worden met Christus. Een paar voorbeelden:

  • Rekening houden met de zwakken: Rom 15:1-3 want ook Christus heeft Zichzelf niet behaagd
  • Geven aan armen: 2 Kor 8:9  Gij kent immers de genade van onze Here Jezus Christus, dat Hij om uwentwil arm is geworden, terwijl Hij rijk was, opdat gij door zijn armoede rijk zoudt worden.
  • Huwelijk: Efeze 5:25  Mannen, hebt uw vrouw lief, evenals Christus zijn gemeente heeft liefgehad en Zich voor haar overgegeven heeft,
  • Arbeidsverhoudingen: Efeziërs 6:5  Slaven, weest uw heren naar het vlees gehoorzaam met vreze en beven, in eenvoud uws harten, als aan Christus.
  • Persoonlijke verhoudingen: Kolossenzen 3:13  Verdraagt elkander en vergeeft elkander, indien de een tegen de ander een grief heeft; gelijk ook de Here u vergeven heeft, doet ook gij evenzo.

Is het evangelie relevant voor het leven?

Ja, want Christus is relevant!

 

Me dunkt...

Preek vervangen door getuigenis?

getuigenis

2 Timotheüs 4:2  verkondig het woord...

Kan een preek vervangen worden door wat men ook wel getuigenissen noemt? 

Nee.

Een preek is verkondiging. Een prediker is een verkondiger, een heraut.

Alle woorden in het Nieuwe Testament voor prediken en verkondigen hebben iets te maken met een heraut, een boodschapper. Zijn opdracht is de opgedragen boodschap over te brengen, in dit geval het Woord van God. Een heraut wordt er niet op uitgestuurd om zijn persoonlijke ervaringen bekend te maken.

Een getuigenis is een verhaal over wat men met het verkondigde woord van God heeft beleefd. Het is uit de tweede hand dus. Een getuigenis kan nuttig zijn en mensen aanspreken, maar kan nooit de verkondiging vervangen.

Gevoed worden we met het woord. Daar leven we van.

Verkondig het woord.

Niet je ervaringen.

 

Geslagen hondjesgevoel?

sukkelBijna alle predikers kennen na een preek het 'geslagen-hondjes-gevoel'. De boodschap brandde in het hart, maar de prediker slaagde er niet in die voldoende over te dragen. Hij verlaat de kansel met het idee gefaald te hebben. Hij zou het zo graag beter hebben gedaan.

 

Ermee stoppen dan maar?

Nee!

Prediking is noodzakelijk: het Woord van God is essentieel voor het christelijk geloof.

  • Jezus' belangrijkste taak was preken:
    Marcus 1:14 En nadat Johannes was overgeleverd, ging Jezus naar Galilea om het evangelie Gods te prediken.
  • De apostelen gaven voorrang aan hun predikwerk.
    Handelingen 6:4  maar wij zullen ons houden aan het gebed en de bediening van het woord.
  • Prediking is Gods methode om zondaars te bereiken met het evangelie:
    Rom 10:14  Hoe zullen zij dan Hem aanroepen, in wie zij niet geloofd hebben? Hoe geloven in Hem, van wie zij niet gehoord hebben? Hoe horen zonder prediker?
  • Paulus dringt er bij Timotheüs op aan:Verkondig het woord, dring erop aan, gelegen of ongelegen, wederleg, bestraf en bemoedig met alle lankmoedigheid en onderrichting (2 Timotheüs 4:2).

Zonder prediking kan het niet.

En het geslagen-hondjes-gevoel?

Hoe zei Jesaja het ook alweer?

Jesaja 55:11  alzo zal mijn woord, dat uit mijn mond uitgaat, ook zijn; het zal niet ledig tot Mij wederkeren, maar het zal doen wat Mij behaagt en dat volbrengen, waartoe Ik het zend.

Onze gebrekkigheid is voor God geen beperking.

Is preken een vak?

Misschien een vreemde vraag. Maar wat zou er gebeuren als we aan een prediker dezelfde eisen zouden stellen als aan een timmerman?

Van een timmerman eisen we vakwerk. Een schuurtje dat na het voorzichtig sluiten van de deur ineenstort, accepteren we niet.

Vreemd genoeg ligt het bij predikers anders. “Hoe bevalt de nieuwe predikant?” vroeg ik eens aan iemand. Het antwoord was, zacht gezegd, veelbetekenend: “Ach, ik moet zeggen, het is een beminnelijk mens.”

Beminnelijk? Is dat de maatstaf? Moet niet iedere gelovige vriendelijk zijn?

Pas dit antwoord eens op een timmerman toe. Zijn gammele constructies storten in, maar wat geeft het? Het is zo'n aardige vent...

Een timmerman moet bekwaam zijn.

Een prediker ook.

2 Timotheüs 2:24 en een dienstknecht des Heren moet niet twisten, maar vriendelijk zijn jegens allen, bekwaam om te onderwijzen, geduldig

Oudste?

oudste

1 Timoteüs 3:2  Een opziener dan moet zijn onbesproken, de man van een vrouw, nuchter, bezadigd, beschaafd, gastvrij, bekwaam om te onderwijzen,

Een oudste moet aan een reeks van kenmerken voldoen: nuchter, beschaafd,  niet aan wijn verslaafd, enzovoorts.

Een van de noodzakelijke vaardigheden is de bekwaamheid om te onderwijzen.

Iemand kan sympathiek zijn, sociaal vaardig en maatschappelijk geslaagd, maar als hij niet in staat is om mensen te onderrichten vanuit het Woord, is hij niet gekwalificeerd oudste te zijn.

Waarmee wordt de gemeente bestuurd?
Met managementtechnieken?
Met charme?
Met intelligentie?
Of met het Woord?

Zeg het maar.

Leken?

lekenDe enorme waarde die men aan theologische diploma's hecht, verbaast me. Enkele van grootste predikers uit de geschiedenis waren geen theologen.
  • De grote Calvijn was jurist, geen theoloog. Een protestantisme zonder Calvijn is echter niet voor te stellen.
  • John Bunyan, auteur van de nog steeds door miljoenen gelezen Christenreis, was een eenvoudige ketellapper.
  • Charles Spurgeon, de prins der predikers, sprak wekelijks tot duizenden, maar was theologisch autodidact (hij las wel vijf dikke boeken per week).
  • David Martyn Lloyd-Jones was arts, maar heeft het grootste deel van zijn leven gewerkt als predikant, bracht in Londen een gehoor van duizenden op de been en wordt nog steeds veel gelezen en geciteerd.
We hebben het niets eens over Petrus (visser) of Augustinus (geen theoloog, wel kerkvader).
Wordt het niet eens tijd om onze opvattingen over preekprofessionals te herzien?
Is er niet meer vereist dan een diploma alleen?

Onderricht?

preek

Colossenzen 1:28  Hem verkondigen wij, wanneer wij ieder mens terechtwijzen en ieder mens onderrichten in alle wijsheid, om ieder mens in Christus volmaakt te doen zijn.

In het verkondigen zit een waarschuwende kant (terechtwijzen), maar ook een onderrichtende kant. Onderrichten is het tegenovergestelde van terechtwijzen. Terechtwijzen is waarschuwen. Onderrichten is gericht op het positieve. Beide zijn onmisbare ingrediënten van de prediking.

Die twee elementen moeten dus altijd in een preek zitten. Onderrichten en terechtwijzen horen bij elkaar, in beide hoort Christus verkondigd te worden.

Het leren, het onderwijzen, is altijd een essentieel onderdeel van het evangelie. Het is een vrijwel ononderbroken taak van Jezus geweest:

    Johannes 18:20  Ik heb voortdurend in de synagoge geleerd en in de tempel, waar al de Joden bijeenkomen, en in het verborgen heb Ik niets gesproken.

Als Paulus in Rome is aangekomen, zien we hem bezig

    ‘predikende het Koninkrijk Gods, en onderricht gevende aangaande de Here Jezus Christus met alle vrijmoedigheid, zonder enige belemmering’ (Hand 28: 31).

Terechtwijzen?

foei

Colossenzen 1:28  Hem verkondigen wij, wanneer wij ieder mens terechtwijzen en ieder mens onderrichten in alle wijsheid, om ieder mens in Christus volmaakt te doen zijn.

Verkondiging houdt ook terechtwijzing in! Maar het tekeningetje hierboven is volkomen misplaatst.

Terechtwijzen roept het beeld op van het opgeheven vingertje. Het woord heeft iets wijsneuzerigs. Niet sympathiek.

Natuurlijk hoort de terechtwijzing bij het evangelie. Evangelie is goed nieuws, maar tegelijk ook een aanklacht: er is iets mis met ons. Als we deugden, zou Christus niet hebben hoeven komen.

Terechtwijzen heeft in de Bijbel een warme klank. Paulus wijst de Korintiërs terecht als ‘mijn geliefde kinderen’.

Het oorspronkelijke woord heeft iets van waarschuwen, maar ook van aansporen en stimuleren.  

En altijd in verband met Christus. Immers: Hem verkondigen wij.

Iedereen?

gaveKan iedereen preken?
Ik geloof er niets van. Preken vereist een gave.
Geen haar op ons hoofd die eraan denkt om een muzikant, die beslist onmuzikaal is, de dienst te laten begeleiden.
En toch staan er ’s zondags tallozen op een kansel die de gave van onderwijs missen. Kennelijk vinden we dat aanvaardbaar.
Het merkwaardige is dat een theologische opleiding helemaal niet garandeert dat iemand ook de gave van het onderwijs heeft.
Zou het niet verstandig zijn iemand pas op te leiden nadat begaafdheid gebleken is?
Je neemt toch ook niet iemand op een conservatorium aan die het verschil tussen een C- en een D-noot niet hoort?

Romeinen 12:6  En nu hebben wij genadegaven, onderscheiden naar de genade die ons is gegeven: 7  hetzij profetie, naar de mate van het geloof; hetzij dienstbetoon, in het dienen; hetzij wie onderwijst, in het onderwijzen;

Gave?

hebthetKan iedereen preken?
Ik geloof er niets van. Preken vereist een gave.


Geen haar op ons hoofd die eraan denkt om een muzikant, die beslist onmuzikaal is, de dienst te laten begeleiden.
En toch staan er ’s zondags tallozen op een kansel die de gave van onderwijs missen. Kennelijk vinden we dat aanvaardbaar.


Het merkwaardige is dat een theologische opleiding helemaal niet garandeert dat iemand ook de gave van het onderwijs heeft.


Zou het niet verstandig zijn iemand pas op te leiden nadat begaafdheid gebleken is?


Je neemt toch ook niet iemand op een conservatorium aan die het verschil tussen een C- en een D-noot niet hoort?

Romeinen 12:6  En nu hebben wij genadegaven, onderscheiden naar de genade die ons is gegeven: 7  hetzij profetie, naar de mate van het geloof; hetzij dienstbetoon, in het dienen; hetzij wie onderwijst, in het onderwijzen;

Ach, doet z'n best?

bestLeuke vraag om zomaar aan een willekeurige kerkganger te stellen: Wat is een preek? Grote kans dat je geen zinnig antwoord krijgt.

Eigenlijk vreemd.
Het gemiddeld gemeentelid hoort per jaar een preek of vijftig. Dat is bij elkaar vijfentwintig uur. Of drie hele werkdagen. Toch prettig als je weet waarom je daar zit.

Is iedere toespraak in een kerk een preek?
Wanneer is een preek een goede preek?

Dat moet toch helder te krijgen zijn?

Titus 2:8 een gezonde prediking, waarop niets valt aan te merken.

Wat zou er dan wel aan te merken zijn geweest?

Boodschapper?

BoodschapperAlle woorden in het Nieuwe Testament over preken hebben iets te maken met 'boodschapper'. Een boodschapper brengt zijn boodschap. Wat hij zelf vindt is niet belangrijk. Ooit een journaallezer gezien die zijn tekst opzijschuift en de kijkers zijn opvattingen meedeelt
Of een regeringsvoorlichter: "Mensen, ik denk persoonlijk dat het Kamerlid ongeschikt is." Op wat hij vindt, zit niemand te wachten. Zijn taak is de boodschap van de minister over te brengen.
De boodschap van de Bijbel is in de eerste plaats een Persoon, Christus. Wat dacht je van Filippus die bij de kamerling in het karretje stapte: "uitgaande van dat Schriftwoord, predikte hij hem Jezus."
Wie kan om deze Boodschap gestuurd worden?

Colossenzen 1:28  Hem verkondigen wij


Bestaat professioneel preken?

professioneel2

Een professionele tegelzetter beheerst zijn vak. Hij tegelt een recht en vlak wandje in uw badkamer.

Ook als hij eens een baaldag heeft. Hij stelt zich professioneel op en levert op zijn routine nog steeds vakwerk.

Maar een balende prediker?

Een prediker zonder enthousiasme, zonder passie, zonder vuur? Hij heeft niets aan zijn routine. Het borrelt en bruist niet vanbinnen. Routine redt hem niet.

Een balende gemeente is het enige resultaat.

Professioneel preken bestaat niet.

Preken veronderstelt eerst gedrevenheid en pas daarna vakwerk. In die volgorde. Zonder her eerste heb je aan het tweede niets.

2 Korintiërs 5:14 Want de liefde van Christus dringt ons!

welkom

Een site over preken.
In kleine stukjes komen belangrijke vragen aan de orde:

 

  • Wat is preken?
  • Wat is een goede preek?
  • Kan iedereen preken?
  • Hoe moet je preken?
  • Hoe bereid je je voor?
  • Welke randverschijnselen zijn van belang?

 

Bladert u rustig door de site.

zoeken

alle artikelen

log in