voorbereiding

Saturday night fever

saturday night fever klein b7b88
Als je als prediker last heb van zaterdagavondkoorts, omdat je nog steeds niet weet waarover je moet preken, moet je je toch eens gaan beraden.
In die paar uurtjes kun je onmogelijk

  • een degelijke analyse van de tekst maken;
  • studie maken van de achtergronden;
  • nadenken over toepassing;
  • nadenken over de moeilijkheden in de communicatie;
  • nadenken over de vorm;
  • en wat al niet meer…

Op zaterdagavond gauw nog even een preek in elkaar schroeven? Je maakt er een potje van. Je toont geen eerbied voor het Woord. Echt, dit kan niet. Dit mag niet. En die moet je niet willen. Kun je zo, in naam van de Heer de gemeente tegemoet treden?
Het is verstandig om altijd aan meerdere preken tegelijk te werken, zodat je altijd een preek paraat hebt. Baken je tijd af. Je hebt tijd nodig om je preek te kunnen voorbereiden.

Saturday night fever

saturday night fever klein b7b88
Als je als prediker last heb van zaterdagavondkoorts, omdat je nog steeds niet weet waarover je moet preken, moet je je toch eens gaan beraden.
In die paar uurtjes kun je onmogelijk

  • een degelijke analyse van de tekst maken;
  • studie maken van de achtergronden;
  • nadenken over toepassing;
  • nadenken over de moeilijkheden in de communicatie;
  • nadenken over de vorm;
  • en wat al niet meer…

Op zaterdagavond gauw nog even een preek in elkaar schroeven? Je maakt er een potje van. Je toont geen eerbied voor het Woord. Echt, dit kan niet. Dit mag niet. En die moet je niet willen. Kun je zo, in naam van de Heer de gemeente tegemoet treden?
Het is verstandig om altijd aan meerdere preken tegelijk te werken, zodat je altijd een preek paraat hebt. Baken je tijd af. Je hebt tijd nodig om je preek te kunnen voorbereiden.

Samenhang?

antwoord op vraag Custom f947c

Elke toespraak is een antwoord op een vraag.

Het is voor de prediker van groot belang om zich hiervan bewust te zijn. Het vinden van de vraag maakt de preek overzichtelijk en bevordert de samenhang.

En een overzichtelijke preek kan men onthouden. Ik gebruik vaak de metafoor van een tas met boodschappen. Los gestorte artikelen kun je moeilijk mee naar huis nemen. Als ze in de vorm van een boodschappentas worden gedaan, is dat veel eenvoudiger.

Losse gedachten kun je niet onthouden. Er moet een verband, een vorm, een structuur gebouwd worden. Als je preek een goede, eenvoudige structuur heeft, kunnen mensen de boodschap mee naar huis nemen. Ze kunnen de boodschap ‘bewaren in hun hart’.

Het is zo ontzettend jammer als de mensen in verwarring huiswaarts gaan, omdat ze geen idee meer hebben waarover het ging.

De boodschap moet een goede vorm krijgen.

  1. Is de boodschap in een zin samen te vatten?
  2. Kunnen je toehoorders je boodschap onthouden?
  3. Heb je voldoende herhaling ingebouwd?
  4. Heb je een beeldende vergelijking gebruikt?
  5. Zijn er nog in de weg zittende overbodigheden, die je moet ‘snoeien’?

Slot (5) - Slotkonijnen

konijn klein 868f0

Een preek is een eenheid, althans hoort dat te zijn.
Tussen begin en slot moet een logisch verband zitten. Een preek kan nooit een reeks losse oneliners zijn. Een goede preek heeft samenhang.
De samenhang ontstaat doordat de inleiding een vraag oproept en het slot daarnaar terugkoppelt. Wat tussen vraag en slot zit, noemen we spanning.

Het is dus zeer verkeerd in het slot opeens een nieuw onderwerp aan te snijden.
Soms gebeurt het nog wel dat een prediker opeens, aan het slot met een geheel nieuwe gedachte komt, uit het niets.
Jammer. Het afronden van een preek is al moeilijk genoeg.

Weg dus met de slotkonijnen uit hoge hoeden.

Slot (4): Niet niks

 positief Custom f8766

Aan het evangelie zitten twee kanten: het is een blijde boodschap, maar wel een blijde boodschap voor diepgezonken mensen (dat zijn wij). Die twee elementen moeten naar voren komen in onze prediking.

Daarom kan een preek nooit een ‘feelgood story’ worden, of een motivatiespeech. De prediker moet uiteenzetten wie wij zijn, om ons uiteindelijk ook de verlossing te kunnen laten begrijpen en waarderen.

Het kan zijn dat een preek helemaal niet ‘fijn’ is. Maar het is verkeerd het gehoor verslagen en terneergedrukt achter te laten: het evangelie is goed nieuws. Uiteindelijk moet er hoop zijn en nieuw uitzicht. Een preek die zijn hoorders ontmoedigd achterlaat is een preek van niks.

We prediken niet niks, we prediken de allesoverstijgende voortreffelijkheid van Christus!

Efeziërs 3:8  Mij, de allerminste van alle heiligen, is deze genade gegeven, om onder de heidenen door het Evangelie de onnaspeurlijke rijkdom van Christus te verkondigen,

Aantekeningen ordenen?

informatieberg d5755

Bij de voorbereiding van je preek is ordenen van informatie belangrijk. Je hebt je centrale onderzoeksvraag. Maar het noteren van informatie wordt al snel onoverzichtelijk.

Vroeger werkte ik met kaartjes of fiches.

Tegenwoordig zijn er allerlei digitale kaartsystemen. Microsoft heeft OneNote. Dat werkt prima.

Maar je kunt ook gewoon Word gebruiken om heel eenvoudig je informatie op te slaan en te ordenen. Je moet dan gebruik maken van de kopjes en het navigatievenster. De informatie is dan vrij eenvoudig te ordenen.

Op deze site is een voorbeeld beschikbaar. Je moet je wel even registreren om te kunnen downloaden.

Klik voor downloaden op de link hieronder: 

Het slot (3): Een sluitend slot?

 slot 3 630c4

Het lijkt met de deur in huis vallen: nooit aan het slot van je preek met nieuwe informatie komen. Een slot is een slot. Een slot sluit.
Zelfs gerenommeerde sprekers weten soms een heel (nieuw) betoog in het slot te stoppen. Je kunt dat heel simpel voorkomen door de laatste zin onderaan je schema voluit te noteren.

Wat moet er in een slot?

Even terugkijken. Samenvatten. Verder: een korte bemoediging, of een oproep, een appel. De centrale gedachte nog eens laten zien. Teruggrijpen naar de centrale vraag. Je geeft de toehoorders daarmee handvatten om de boodschap mee naar huis te nemen. Ze kunnen de woorden bewaren.

Daarna: stoppen.

Kijk terug, bemoedig, stop.

Klaar.

Lukas 11:28 Maar Hij zei: Veeleer zijn zij zalig die het Woord van God horen en het bewaren.

Het slot (2): Crashpreek?

crashpreek

Hoe zet je de preek aan de grond? Een fantastische preek zonder goed slot is als een vliegreis, waarbij niet is nagedacht over de landing. De mensen gaan wat verward de deur uit.

Belangrijk is de grote gedachte – ik noem dat altijd de grote vraag – te vinden. De preek werkt in de richting van het beantwoorden van die grote vraag.

Dat wekt bij de toehoorders een zekere spanning op: ‘Waar gaat dit heen? Hoe loopt dit af?’ De prediker stuurt de preek met vaste hand richting het slot.

Hij heeft nagedacht over de afronding.

Het kan niet anders dan dat er een verband is tussen de vraag oproepende inleiding en het slot.

Anders crasht de preek. 

Kaartsysteem?

kaartenbak

Vroeger gebruikte ik bij mijn preekvoorbereiding een kaartsysteem. Ik noteerde mijn ‘vondsten’ beknopt op velletjes papier (fiches = gewone, goedkope memoblokvelletjes) en bewaarde ze in een bakje. Ik verslond memoblokken bij de vleet. Als ik de preek ging maken, selecteerde ik de kaartjes en ontstond langzaam de vorm van de preek.

Een prettige en overzichtelijke methode, maar tegenwoordig doe ik dit nooit meer. De computer is een geweldig hulpmiddel. Word bewijst ons onmisbare diensten. Nadeel is dat de informatie wel eens wat onoverzichtelijk kan worden. Een fraaie combinatie van het oude kaartsysteem is:

OneNote

OneNote hoort tot het Officepakket. Op een pagina kun je overal je notities plaatsen en ze heel makkelijk verschuiven en ordenen: het oude kaartsysteem, maar nu digitaal!

Tegenwoordig ikun je een gratis webversie verkrijgen als je een OneDrive-account aanmaakt. Het prettige is dan dat je je gegevens ook kunt benaderen met een iPad of smartphone. 

De OneNote bestanden kun je weer keurig wegschrijven als een Wordbestand. Ideaal.

Hagelschot?

hagelschot

Het is belangrijks de vraagstelling helder te hebben: de prediker geeft antwoord op de door zijn Bijbeltekst opgeroepen vraag.

Zo ontstaat een helder, overzichtelijke eenheid: de centrale vraag, het antwoord en ten slotte het terugkoppelen naar de vraag.

Als de centrale vraag niet helder is, loop je het risico van een veel te breed en daardoor veel te vaag verhaal.

De preek kan dan vergeleken worden met een jager die op meerdere doelen tegelijk mikt. De boodschap waaiert alle kanten op, maar na afloop vraagt men zich af waar het over ging. Het verband ontbreekt, omdat de spreker geen centrale vraag had en daarmee geen duidelijk doel.

Appel?

appel

Beroemd geworden uitspraak van Karel Appel: ‘Ik rotzooi maar een beetje an’

De (misleidende) suggestie: ik doe maar wat en er komt kunst tevoorschijn. Appel overdreef. In werkelijkheid ging hij zeer weloverwogen te werk. Zijn beruchte zinnetje is dan ook duidelijk provocerend bedoeld.

Prediking is anders dan 'gewone' communicatie. Het effect is afhankelijk van het werk van de Heilige Geest. Er gebeurt iets in het hart van de toehoorder, waar wij geen greep op hebben.

Gelukkig maar.

Dat houdt de prediker nederig. Het zijn niet zijn communicatievaardigheden, zijn opmerkelijke intellectuele vermogens, of zijn genialiteit. Hij is afhankelijk van de Heer! Toch betekent dit niet: doe maar wat, de Heilige Geest breit het wel recht. Soms gebruikt de Heer (tot onze eigen verbazing) onze volstrekt mislukte preken. Dat kan dus. Maar het mag nooit de regel worden.

Preken wordt onder meer vergeleken met zaaien. Dat is nooit 'maar wat an rotzooien'. De boer die midden in de winter bij vijf graden onder nul zijn tarwe zaait, mag geen resultaat verwachten. Hij doet maar wat. Zaaien veronderstelt gedegen kennis van het zaad en van de akker, maar ook van de zaaitechniek. Zaaien vraagt dus beleid. Nadenken. Verstandig handelen. Rekening houden met de omgeving. Niet zomaar wat doen. 
Een prediker heeft verstand van de akker (de toehoorders en hun cultuur), het zaad (het Woord) en het zaaien (het verkondigen). Een prediker moet een specialist zijn. Maar uiteindelijk is het God die de groei geeft. Daarvan blijft de prediker diep afhankelijk.

Mag ik een appel doen? 

Rotzooi niet maar een beetje an, predikers!

Bravo?

bravo

Hebben de mensen het fijn gevonden?

Ik betrap me na een preek weleens op dat ik me afvraag of de preek gewaardeerd werd. Maar is dat van belang? Moet een preek onderhoudend zijn?

Opvallend is dat Jezus zich in het geheel niet liet leiden door waardering. Sterker: soms deed zijn verkondiging zeer bij de mensen. Denk aan de preek in de synagoge van Nazareth (de mensen werden woedend), of  zijn toespraak over het brood des levens, waardoor velen het kennelijk opeens wat minder leuk vonden om Jezus te volgen. Ze keerden zich van hem af. Paulus sprak niet om mensen te behagen.

Een preek moet ook weleens bijten, als jodium in de wond. Maar jodium in de wond is wel heilzaam.

De prediking van het evangelie is zelden aangenaam voor de zondaar. Zijn zorgvuldig opgebouwde leven stort als een kaartenhuis ineen.

Is dat fijn?

Nee, wel nodig.

De dankbaarheid volgt pas later.

Dat is wel weer fijn.

Zweetpreek?

zweetpreek

"Broeders en zusters, gisteravond schrok ik behoorlijk. Ik ontdekte dat ik m'n preek hier al eens eerder had gehouden. Toen moest ik opeens een nieuwe maken. Dat was even zwoegen. Maar het is, geloof ik, gelukt!"

Slecht begin van een preek:

  1. Een inleiding moet de toehoorders in het onderwerp 'trekken'; dat gebeurt hier niet.
  2. Een inleiding moet de grote vraag van de preek aan de orde stellen en het denken van de toehoorders activeren.
  3. De spreker maakt een zeer slordige indruk, wat weinig vertrouwen wekt.
  4. De spreker laat duidelijk merken dat hij nauwelijks aandacht aan zijn preek heeft kunnen geven.
  5. Deze opening wekt geen verwachting bij de toehoorders.
  6. De prediker dwingt zijn gehoor bijna te vermoeden dat het 'niet veel zal worden, vanmorgen'.
  7. De nadruk ligt op de al dan niet goede prestatie van de prediker; helaas niet op de boodschap.
  8. Gerommel is nooit aanleiding om de oren te spitsen; mensen houden van kwaliteit.

Preken is werken!

Preekgreep?

veertiendepunt

In zijn voortreffelijke boek Bavianen en Slijkgeuzen beschrijft prof. dr. A. Th. van Deursen een predikant die in 1612 een curieuze preek hield over 1 Petrus 5:10. De predikant legde zijn gehoor uit hoe zijn preek was opgebouwd: 

"In deze prediking zullen wij twee stukken waarnemen:

1.1    Een voorstelling van de genade die wij van God hebben en daarin

1.1.1    God is de God aller genade

1.1.1.1    Wat God zelf is, namelijk genade, waarin we overdenken:

1.1.1.1.1    Het woord genade is

1.1.1.1.1.1    een eigendom in God

1.1.1.1.1.2    een werking of vrucht uit die genade

1.1.1.1.2    Dat die een volheid wordt toegeschreven

1.1.1.1.2.1    Ten aanzien van de raad van God

1.1.1.1.2.1.1    Van Jezus Christus

1.1.1.1.2.1.2    Van onze verkiezing..."

 

Hier haakt Van Deursen af.

De tweepunter bleek minder puntig dan aangekondigd.

De predikant droeg dit ingenieuze bouwwerk nota bene geheel uit het hoofd voor! Dat werd in die tijd als vakwerk beschouwd, maar of zijn toehoorders er iets van meekregen, is de vraag. Op van die breed uitwaaierende constructies valt moeilijk grip te krijgen. Ze zijn niet te hanteren.

De toehoorder moet de preek kunnen 'be-grijpen'. Een preek eenvoudig maken is het moeilijkste wat er is.

Eenvoud is het kenmerk van het ware. Dat was in 1612 niet anders dan nu. 

Het slot (1)

slot-1

Het slot van een preek is ontzaglijk moeilijk en een slecht slot kan een goede preek geheel verknoeien. Ondanks de goede preek, blijft het slechte slot hangen bij de luisteraar.

Sommige predikers hebben niet nagedacht over het slot en blijven zoeken naar een goede afsluiting.

Dat kan snel tamelijk vervelend worden. Mensen gaan schuiven op hun stoel: "Waar wil 'ie heen?'

Irritatie wordt opgewekt.

Bovendien is door het zoeken naar een gepast slot de kans groot dat het slot helemaal niet past bij de rest.

Een goede preek moet een geheel vormen. Het einde moet verbonden zijn met het begin.

Maak je preek goed sluitend.

Te druk om voor te bereiden?

te druk

Een oudere dame, verontwaardigd, na een kerkdienst: “De spreker van vanmorgen zei dat hij geen tijd had gehad om zijn preek voor te bereiden. Vervolgens stond hij een halfuur te kwebbelen.”

Geen tijd om je preek voor te bereiden?

Wat te denken van een chirurg die geen tijd heeft om een hartoperatie voor te bereiden?

De boodschap van het evangelie is van levensbelang. Het is een boodschap van redding.

Redding betekent: erop of eronder.

Geen tijd en toch een ‘halfuur kwebbelen’?

Kwebbelen: vrijblijvend wat in het wilde weg kletsen.

Stel je eens voor dat dit de laatste preek zou zijn geweest die iemand heeft gehoord?

Of de enige?

Hier sprak niet iemand die geworsteld heeft met zijn boodschap, die tot zijn tanden gewapend was, om het woord van God te verkondigen.

Hier stond een kwebbelaar.

2 Timotheüs 2:15 Beijver u om uzelf welbeproefd voor God te stellen, als een arbeider die zich niet hoeft te schamen en die het Woord van de waarheid recht snijdt.

Zoeken met jokers

Wat moesten we zonder Online Bijbel? Erg handig is om jokers te gebruiken bij een zoekopdracht in de Online Bible. Als je niet meer weet of het nou ongerechtigheid of ongerechtigheden is, kun je 'ongerechtigh*' intikken, met een * erachter.

Naamloos-2

Tijd voor een goede preek?

prekie

Interessant boek van Haddon Robinson: Biblical Sermons, How Twelve Preachers Apply The Principles Of Biblical Preaching. Het is een bundel van elf preken van zijn oud-studenten, plus een preek van Robinson zelf, wat sportief is. Robinson becommentarieert iedere preek en houdt daarna een interview met de  prediker. Het interview met zichzelf doet hij zelf.

Standaard vraagt hij iedere prediker hoeveel tijd hij aan zijn voorbereiding heeft besteed. Er is een snelle jongen bij, die slechts acht uur nodig heeft. Tien van de twaalf hebben per preek vijftien uur voorbereiding of meer nodig.

Voor een preek van een halfuur. Het meeste werk is ondergronds.

Het lijstje:

  • 12 uur
  • 8 uur
  • 22 uur
  • 15 uur
  • 15 uur
  • 30 uur
  • 20 uur
  • 15 uur
  • 20 uur
  • 20 uur
  • 20 uur
  • 20 uur

Toch kom ik nog steeds predikers tegen die op zaterdagavond beginnen.

Zijn dat dan de echt briljante mannen? 

Of juist niet?

Nippertje?

nippertje2

Wanneer beginnen we met het voorbereiden van de preek? Weken van tevoren. Dat betekent dus dat je dus met diverse preken tegelijk bezig bent. Dat is niet erg. Het is erger als je een tekst niet goed hebt onderzocht en doordacht. Sommige onderwerpen hebben nu eenmaal tijd nodig om te 'rijpen'. Op zaterdag beginnen met voorbereiden is funest. Preekvoorbereiding mag nooit een haastklus zijn: "O ja, dat moet ook nog even..."

De gemeente verdient een goed voorbereide preek. De mensen hebben recht op een stevige, vitamine- en vezelrijke maaltijd. Dat kost tijd, aandacht, inzet en energie.

Het ergste is, als de toehoorders na afloop met honger de deur uitgaan.

Commissie Voorbereiding Preek?

moet zeggen

In een commissie vooraf bespreken wat er in de preek besproken moet worden. 

Kan dat? 

Ik weet het niet. Het is een vreemde constructie: de hoorders bepalen het nieuws dat ze zelf moeten horen: "Kunnen jullie mij zeggen, wat ik in de preek moet zeggen?"

Ergens klopt er iets niet. 't Lijkt verdacht veel op een gesloten circuit. In het evangelie wordt dat juist opengebroken: God komt van buiten naar binnen!

De prediker in een preekvoorbereidingscommissie? Moet hij dat willen? Wat is hij: een marionet, of een boodschapper?

1 Thessalonicenzen 2:4  Integendeel, daar God ons waardig heeft gekeurd om ons het evangelie toe te vertrouwen, spreken wij, niet om mensen te behagen, maar Gode, die onze harten keurt.

Gekke gedachte: Paulus in een preekvoorbereidingscommissievergadering. Nee toch...

welkom

Een site over preken.
In kleine stukjes komen belangrijke vragen aan de orde:

 

  • Wat is preken?
  • Wat is een goede preek?
  • Kan iedereen preken?
  • Hoe moet je preken?
  • Hoe bereid je je voor?
  • Welke randverschijnselen zijn van belang?

 

Bladert u rustig door de site.

zoeken

alle artikelen

log in