over preken

Saturday night fever

saturday night fever klein b7b88
Als je als prediker last heb van zaterdagavondkoorts, omdat je nog steeds niet weet waarover je moet preken, moet je je toch eens gaan beraden.
In die paar uurtjes kun je onmogelijk

  • een degelijke analyse van de tekst maken;
  • studie maken van de achtergronden;
  • nadenken over toepassing;
  • nadenken over de moeilijkheden in de communicatie;
  • nadenken over de vorm;
  • en wat al niet meer…

Op zaterdagavond gauw nog even een preek in elkaar schroeven? Je maakt er een potje van. Je toont geen eerbied voor het Woord. Echt, dit kan niet. Dit mag niet. En die moet je niet willen. Kun je zo, in naam van de Heer de gemeente tegemoet treden?
Het is verstandig om altijd aan meerdere preken tegelijk te werken, zodat je altijd een preek paraat hebt. Baken je tijd af. Je hebt tijd nodig om je preek te kunnen voorbereiden.

Saturday night fever

saturday night fever klein b7b88
Als je als prediker last heb van zaterdagavondkoorts, omdat je nog steeds niet weet waarover je moet preken, moet je je toch eens gaan beraden.
In die paar uurtjes kun je onmogelijk

  • een degelijke analyse van de tekst maken;
  • studie maken van de achtergronden;
  • nadenken over toepassing;
  • nadenken over de moeilijkheden in de communicatie;
  • nadenken over de vorm;
  • en wat al niet meer…

Op zaterdagavond gauw nog even een preek in elkaar schroeven? Je maakt er een potje van. Je toont geen eerbied voor het Woord. Echt, dit kan niet. Dit mag niet. En die moet je niet willen. Kun je zo, in naam van de Heer de gemeente tegemoet treden?
Het is verstandig om altijd aan meerdere preken tegelijk te werken, zodat je altijd een preek paraat hebt. Baken je tijd af. Je hebt tijd nodig om je preek te kunnen voorbereiden.

Aanpassen?

 aanpassen 187cc

Toch blijft het een lastig vraagstuk: de boodschap aanpassen aan de moderne mens, of niet?

Niet? Dat betekent dat we meten spreken in een idioom van eeuwen terug tot mensen van nu. Dat lijkt me ongewenst. De arme mensen snappen er niets van. Het is onze taak als predikers om een brug te bouwen tussen de Bijbel en de toehoorder.

Wel? Daar knarst ook iets: de boodschap van de Bijbel is niet ouderwets, niet modern, maar van alle tijden. Mensen van toen hebben dezelfde vragen als de mensen van nu. Bovendien: God blijft dezelfde.

Aanpassen? Hooguit de vorm, niet de inhoud. Maar bij het aanpassen van de vorm stuiten we weer op een probleem: de vorm moet wel bij de inhoud aansluiten. En nooit mag de inhoud opgeofferd worden aan de vorm.

Inderdaad: lastig.

Hebreeën 13:8 Jezus Christus is gisteren en heden Dezelfde en tot in eeuwigheid.Jezus Christus is gisteren en heden Dezelfde en tot in eeuwigheid.

Focus

focus klein 9ddd8

De Bijbel is zo rijk van inhoud, dat de prediker snel het gevaar loopt niet meer te kunnen kiezen uit de veelheid van onderwerpen. De diepte van het Woord overweldigt hem.

Wat nodig is, is ‘focus’.

Concentratie op één onderwerp.

Een spreker die wat over verschillende onderwerpen vlindert, communiceert niet. Luisteraars haken snel af, als ze geen idee hebben waar de prediker heen wil.

Focus is brandpunt. Alle stralen gaan naar dat ene punt. Focus maakt een boodschap helder en zorgt voor een samenbindend element in de boodschap.

Maar dat niet alleen: focus helpt ook om te kiezen wat we juist niet moeten zeggen.

Focus helpt selecteren uit het rijke aanbod van de Bijbel.

Focus helpt vooral de toehoorder om te concentreren op dat ene punt. Hij weet waarover het is gegaan.

Focus, dus.

Persoon

persoon 5f118

Jazeker! De persoon van de prediker doet ertoe. Maar hier stuiten we ook op een gevaarlijke valkuil.

Pogingen om ons karakter in overeenstemming te krijgen met dat van God, leiden slechts tot of arrogantie of totale wanhoop. 

Menselijke inspanning brengt nooit ‘godsvrucht’ voort.

De oplossing ligt buiten ons: in Christus. We leven uit genade. We kunnen nooit wijzen op de voortreffelijkheid van ons karakter, maar altijd en alleen op Christus.

1 Corinthiërs 15:10  Maar door de genade van God ben ik wat ik ben, en Zijn genade voor mij is niet tevergeefs geweest. Integendeel, ik heb mij meer ingespannen dan zij allen; niet ik echter, maar de genade van God, die met mij is.

Overtuigen

overtuigen d29b6

1 Corinthiërs 2:4,5 En mijn spreken en mijn prediking bestonden niet in overtuigende woorden van menselijke wijsheid, maar in het betonen van geest en kracht, opdat uw geloof niet zou bestaan in wijsheid van mensen, maar in kracht van God.

In de wereld van het Nieuwe Testamant legden de wijsgeren zich toe op de vaardigheden van overtuiging. Zij hadden daarvoor drie middelen.

  • De logos
  • Ethos
  • Pathos

De logos is, eenvoudig gezegd, de logica van het verhaal: de kracht van de argumenten.

Ethos gaat over hoe de spreker overkomt: deugt hij, is hij te vertrouwen?

Pathos gaat over de emoties die worden aangesproken.

Als die drie in orde in, zijn alle factoren aanwezig om iemand te overtuigen. Ook voor de prediker valt uit deze trits veel te leren. Een gloedvolle toespraak (pathos) zonder veel inhoud en samenhang (logos), door een slordig levende spreker (ethos) komt niet aan. Een zeer integer persoon (ethos) die een vlak verhaal houdt (pathos) met nauwelijks inhoud (logos) komt evenmin over.

Overtuigen is een belangrijk woord in het Nieuwe Testament: een gelovige is een overtuigde. Maar Paulus doet iets merkwaardigs: hij neemt afstand van de klassieke trits van overtuiging. Werkelijke prediking komt met andere middelen: met betoon van geest en kracht. Het evangelie is niet van een mens of door een mens. Het zou niet in een mensenhart zijn opgekomen. Menselijke redeneerkunst kan niets beginnen met de gekruisigde Christus. Om mensen te overtuigen is de kracht van de Geest nodig.

Gods kracht.

Samenhang?

antwoord op vraag Custom f947c

Elke toespraak is een antwoord op een vraag.

Het is voor de prediker van groot belang om zich hiervan bewust te zijn. Het vinden van de vraag maakt de preek overzichtelijk en bevordert de samenhang.

En een overzichtelijke preek kan men onthouden. Ik gebruik vaak de metafoor van een tas met boodschappen. Los gestorte artikelen kun je moeilijk mee naar huis nemen. Als ze in de vorm van een boodschappentas worden gedaan, is dat veel eenvoudiger.

Losse gedachten kun je niet onthouden. Er moet een verband, een vorm, een structuur gebouwd worden. Als je preek een goede, eenvoudige structuur heeft, kunnen mensen de boodschap mee naar huis nemen. Ze kunnen de boodschap ‘bewaren in hun hart’.

Het is zo ontzettend jammer als de mensen in verwarring huiswaarts gaan, omdat ze geen idee meer hebben waarover het ging.

De boodschap moet een goede vorm krijgen.

  1. Is de boodschap in een zin samen te vatten?
  2. Kunnen je toehoorders je boodschap onthouden?
  3. Heb je voldoende herhaling ingebouwd?
  4. Heb je een beeldende vergelijking gebruikt?
  5. Zijn er nog in de weg zittende overbodigheden, die je moet ‘snoeien’?

Wie doet wat?

 aan mij 9a9ba

Handelingen 16: 4  En een zekere vrouw, van wie de naam Lydia was, een purperverkoopster uit de stad Thyatira, die God diende, luisterde naar ons. En de Heere opende haar hart, zodat zij acht gaf op wat door Paulus gesproken werd.

De Heer opende het hart van Lydia.

Iets om over na te denken.

Ze luisterde naar ‘ons’, maar de Heer opende haar hart.

De boodschap werd gebracht door Paulus, maar als God niet het hart geopend had, was de boodschap vruchteloos gebleven.

Dit maakt een prediker nederig ten opzichte van zijn eigen werk.

Hij moet zwoegen, zich inspannen, tobben, zich afmatten (Dat zit allemaal in het woord arbeiden in 1 Timotheüs 5:17).

En tegelijk: al het zwoegen, inspannen, tobben en afmatten heeft geen enkel effect als God de harten niet opent. We blijven afhankelijk van het werk van God.

Dat was ook het geval bij Lydia. Paulus deed zijn best. God opende het hart. Toen pas bleek zijn boodschap effect te hebben.

Emogelie?

emogelie 54a16

Ik weet het niet. Is het de tijd? Ligt het aan mij? Maar ik hoor steeds vaker preken die meer weg hebben van een psychologische analyse dan van schriftverklaring.

Het kernprobleem van een mens lijkt niet langer zonde te zijn, maar onverwerkte ervaringen en opgekropte emoties.

1 Johannes 4:10 Hierin is de liefde, niet dat wij God lief hebben gekregen, maar dat Hij ons liefhad en Zijn Zoon zond als verzoening voor onze zonden.

Over die verzoening hoor ik zo weinig.

Ik verlang naar een prediking, waarin de onnaspeurlijke rijkdom van Christus wordt verkondigd.

Evangelie, geen emogelie.

Of word ik ouderwets?

Wringen?

vetprecentage 84230

Een minister die een wetsvoorstel verdedigt, waar hij zelf niet achterstaat.

Een strenge diëtiste van 130 kilo.

Dat knarst.

Dat wringt.

Dat schuurt.

Het kán niet.

Een prediker, die een loopje neemt met Gods woord kan nog minder.

Een prediker is een boodschapper. Maar de boodschap gaat nooit buiten hemzelf om. Hij is er met huid en haar bij betrokken.

Een prediker moet daarom integer zijn. Hij moet zijn boodschap leven. Anders kan hij zich beter terugtrekken.

1 Thessalonicenzen 2: 8  … dat wij graag met u niet alleen het Evangelie van God wilden delen, maar ook onszelf, omdat u ons lief geworden was.

De kerk, dat ben ik?

zonnekoning 78fc1

De staat dat ben ik,” zou Lodewijk XIV gezegd hebben. Het land draaide namelijk om hem. Het had uiteindelijke de Franse Revolutie tot gevolg.

“De gemeente, dat ben ik,” zou ook gezegd kunnen worden door de vele evangelische zonnekoninkjes, die we de laatste jaren zien optreden, gezalfd dan wel rechtstreeks door de hemel aangesteld.

Er is een elite in de gemeenten ontstaan, die de Bijbel niet kent.

Wordt het niet tijd voor de Evangelische Revolutie? Terug naar de Bijbel!

Het Nieuwe Testament kent namelijk geen zonnekoninkjes in de gemeente van Christus, alleen meerhoofdig (dienend) leiderschap: oudsten, opzieners. En wanneer onze vertalingen spreken van voorgangers is dat alleen in het meervoud. DE VOORGANGER van een gemeente bestáát dus helemaal niet.

Geen zonnekoninkjes, maar Christus!

Misschien een mooie leus voor de Evangelische Revolutie.

 

Eenvoud?

Metropolitan Custom 9d83c

Een predikant bezocht de samenkomst van Spurgeon in de Metropolitan Tabernacle. Hij verwonderde zich over de eenvoud van de samenkomst. Er werd door de gemeente van rond de zesduizend mensen (!) gezongen zonder instrumenten. Er was alleen een voorzanger met een stemvork, die de gemeente leidde in samenzang. Verder was er gebed, een zeer uitgebreide Bijbellezing en uiteraard prediking.

Dat was alles.

Deze samenkomst trok iedere zondag grote aantallen, zoveel dat op gezette tijden de gemeenteleden werd verzocht thuis te blijven, zodat ook anderen het evangelie konden horen.
Het waren andere tijden? Zeker. Maar ook al in Spurgeons tijd nam men de soberheid van de samenkomst met verbazing waar.

Zit de kwaliteit van een samenkomst misschien ergens anders in?

Therapie?

 therapie 25276

In evangelische kringen bespeur ik een neiging om het evangelie als soort therapie te verkondigen. Iemand is er kennelijk beroerd aan toe. Hij heeft zielenpijn, maar gelukkig, er is herstel – of genezing, of beterschap.

De Bijbel is echter heel wat pessimistischer over de toestand van de zondaar. Hij is dood door zonden en overtredingen.

Dood door overtredingen en zonden. Een dode heeft niet de eigenschap op te knappen. Daar is niets meer aan te doen.

Daar staan we als mensen machteloos.

Maar Christus kan dode zondaars levend maken. Het evangelie: geen therapie, maar een boodschap van opwekking. Met een christen is iets gebeurd: hij heeft nieuw leven ontvangen. Hij is uit God geboren. Hij heeft leven, dat hij voorheen niet had.

Zouden we misschien moeten genezen van dat therapeutische toontje?

Johannes 1:13  die niet uit bloed, niet uit de wil van vlees en ook niet uit de wil van een man, maar uit God geboren zijn.
Efeziërs 2:1:  Ook u heeft Hij met Hem levend gemaakt, u die dood was door de overtredingen en de zonden.

Slot (5) - Slotkonijnen

konijn klein 868f0

Een preek is een eenheid, althans hoort dat te zijn.
Tussen begin en slot moet een logisch verband zitten. Een preek kan nooit een reeks losse oneliners zijn. Een goede preek heeft samenhang.
De samenhang ontstaat doordat de inleiding een vraag oproept en het slot daarnaar terugkoppelt. Wat tussen vraag en slot zit, noemen we spanning.

Het is dus zeer verkeerd in het slot opeens een nieuw onderwerp aan te snijden.
Soms gebeurt het nog wel dat een prediker opeens, aan het slot met een geheel nieuwe gedachte komt, uit het niets.
Jammer. Het afronden van een preek is al moeilijk genoeg.

Weg dus met de slotkonijnen uit hoge hoeden.

Cabaret?

cabaretklein 18cfb

 

Een bekende cabaretier verklaarde eens dat hij niet leuk was: niet hij, maar zijn materiaal was leuk. Als hijzelf leuk ging worden, ging het mis.

Voor predikers is deze uitspraak leerzaam. We zien nog veel te vaak predikers die krampachtig proberen boeiend te zijn. Een pijnlijk schouwspel.

Niet de prediker is boeiend, zijn ‘materiaal’ is het: het evangelie, het woord van God.

Wanneer dat woord in rijke mate in de prediker woont, is boeien geen vraagstuk meer. Met een boeiende bewoner krijg je vanzelf een boeiend huis.

Colossenzen 3:16  Laat het woord van Christus in rijke mate in u wonen, in alle wijsheid.

Gevonden?

besloten 6bbaf

Ik hoorde onlangs een getuigenis dat ongeveer als volgt was:

“Ik ben jarenlang atheïst geweest. Ik heb de weg naar God gevonden. Uiteindelijk besloot ik dat er een God moest zijn. Je kunt dan kiezen uit verschillende mogelijkheden. Uiteindelijk heb ik gekozen voor de God van de Bijbel.”

God boft toch maar.

Iemand besluit dat Hij bestaat. En kiest Hem ook nog!

Waar is het evangelie gebleven van een God die zondaars zoekt en redt?

Wie gered moet worden, kan niet uit een staalkaart van opties kiezen. Die moet zich in zijn wanhoop toevertrouwen aan de Redder.

Wij zoeken God niet. God zoekt ons!

Brengen we die kant van het evangelie wel voldoende?

Lukas 19:10  Want de Zoon des mensen is gekomen om het verlorene te zoeken en te redden.

Slot (4): Niet niks

 positief Custom f8766

Aan het evangelie zitten twee kanten: het is een blijde boodschap, maar wel een blijde boodschap voor diepgezonken mensen (dat zijn wij). Die twee elementen moeten naar voren komen in onze prediking.

Daarom kan een preek nooit een ‘feelgood story’ worden, of een motivatiespeech. De prediker moet uiteenzetten wie wij zijn, om ons uiteindelijk ook de verlossing te kunnen laten begrijpen en waarderen.

Het kan zijn dat een preek helemaal niet ‘fijn’ is. Maar het is verkeerd het gehoor verslagen en terneergedrukt achter te laten: het evangelie is goed nieuws. Uiteindelijk moet er hoop zijn en nieuw uitzicht. Een preek die zijn hoorders ontmoedigd achterlaat is een preek van niks.

We prediken niet niks, we prediken de allesoverstijgende voortreffelijkheid van Christus!

Efeziërs 3:8  Mij, de allerminste van alle heiligen, is deze genade gegeven, om onder de heidenen door het Evangelie de onnaspeurlijke rijkdom van Christus te verkondigen,

Geweldig fijn?

 bedankt 8452d

 “Bedankt! Het was geweldig fijn.” Pompend werd de hand van de spreker gedrukt. Ik zag het van een afstandje verbaasd aan. Ik had een heel andere preek gehoord: een rommelig, saai en armoedig verhaal. Maar toen ik even later de spreker groette, zei ik dat niet. Zoiets doe je niet.

Wat zou er gebeurd zijn als ik het wel had gedaan? Zou de spreker dat hebben gewaardeerd? Zou hij zich aangevallen voelen? Dat laatste lijkt me waarschijnlijk.

Ik vroeg me af hoe de spreker naar huis ging. Tevreden? Hij had enkele mensen gesproken die het fijn vonden.

Het toont aan hoe eenzaam de positie is van een prediker. Hij staat er alleen voor. Hij staat alleen voor de zaal. Hoe zijn preek overkomt, blijft in nevelen gehuld. Hij moet er maar een slag naar slaan.

Wat zou hij veel kunnen leren van iemand die met hem de preek bespreekt. Maar dit is een delicaat terrein. De spreker kan zich snel bedreigd voelen en zich ingraven.

Daarom moet zo’n gesprek in een sfeer van veiligheid plaatsvinden. Het bespreken is geen aanval; het is ten dienst. Verder is de vraag of iedereen als gesprekspartner kan optreden. Ik denk het niet. Zinvol preekbespreken kan alleen als men de nodige kennis van zaken heeft en de vereiste fijngevoeligheid.

Op zoek dus!

Wie ben ik?

 klein ce9f6

Het verkondigen van het evangelie is een hoogstaande taak. Tegelijkertijd confronteert die ons voortdurend met onze eigen onvolkomenheden. We schieten op alle mogelijke gebieden tekort. We missen de welsprekendheid, de kennis, de wijsheid en de zuiverheid om met verve de boodschap te kunnen brengen.

We lopen voortdurend tegen grenzen op, wat wel eens wanhopig kan maken.

Dit maakt ons ook klein. Wie zijn wij, om dit werk te doen?

Tegelijkertijd is het van belang te beseffen dat het God is, die door menselijke zwakheid heen Zijn werk doet.

2 Cor 3:5  Niet omdat wij van onszelf bekwaam zijn iets te denken, als was het uit onszelf, maar onze bekwaamheid is uit God.

Aantekeningen ordenen?

informatieberg d5755

Bij de voorbereiding van je preek is ordenen van informatie belangrijk. Je hebt je centrale onderzoeksvraag. Maar het noteren van informatie wordt al snel onoverzichtelijk.

Vroeger werkte ik met kaartjes of fiches.

Tegenwoordig zijn er allerlei digitale kaartsystemen. Microsoft heeft OneNote. Dat werkt prima.

Maar je kunt ook gewoon Word gebruiken om heel eenvoudig je informatie op te slaan en te ordenen. Je moet dan gebruik maken van de kopjes en het navigatievenster. De informatie is dan vrij eenvoudig te ordenen.

Op deze site is een voorbeeld beschikbaar. Je moet je wel even registreren om te kunnen downloaden.

Klik voor downloaden op de link hieronder: 

welkom

Een site over preken.
In kleine stukjes komen belangrijke vragen aan de orde:

 

  • Wat is preken?
  • Wat is een goede preek?
  • Kan iedereen preken?
  • Hoe moet je preken?
  • Hoe bereid je je voor?
  • Welke randverschijnselen zijn van belang?

 

Bladert u rustig door de site.

zoeken

alle artikelen

log in